Ek · Radyo teleks (NBDP) — SAILOR 6006 ve S-NBDP-01
Eski sistem. 1 Ocak 2024'te yürürlüğe giren SOLAS Bölüm IV değişiklikleriyle NBDP (radyo teleks) tehlike haberleşmesinde kullanılmaz. Bu yüzden kılavuzun ana akışında yer almaz ve simülatörde varsayılan olarak kapalıdır. Eğitmen açarsa isteğe bağlı donanım olarak çalışılabilir.
Bu ek üç şeyi birlikte anlatır: cihaz, senaryo (S-NBDP-01) ve eğitmen tarafı. Ekran yazıları devices/telex.html ve instructor-station.html kodundan alınmıştır. Gerçek cihazın kılavuzu: docs/manuals/SAILOR-6000-radiotelex-user-manual-98-151795-A.pdf.
Teleks kapalıyken
Konsolda teleks kartı "DEVRE DIŞI" görünür. Cihazı açarsanız şu not çıkar:
Eğitmen NBDP'yi açtığında not kalkar ve cihaz kullanılabilir.
Cihaz
| Bölüm | İçeriği |
|---|---|
| Message | Gelen kutusu (Inbox), gönderilenler (Sent items), yeni mesaj (New). |
| Scan | Dinlenen frekansların listesi. |
| Call | Çağrı kurma ekranı: kip, karşı istasyon, frekans. |
| Contacts | Gemi ve kıyı istasyonu rehberi. |
| System | Cihaz bilgileri ve MMSI. |
| Alt tuşlar | HOME · CALL · MSG · SCAN · CONTACTS · SYSTEM · ESC · F1 |
İki çalışma kipi
| Kip | Ne yapar | Ne zaman |
|---|---|---|
| ARQ | İki istasyon arasında bağlantı kurar. Karşı taraf her bloğu teyit eder; bozuk gelen blok yeniden istenir. Metin hatasız ulaşır, zayıf sinyalde yavaşlar. Aynı anda yalnız bir taraf gönderir. | Belirli bir istasyonla yazışma |
| FEC | Tek yönlü yayın. Teyit yoktur; zayıf sinyalde bozuk karakterler * olarak basılır. Broadcast FEC herkese, Selective FEC tek istasyona gider. |
Herkese duyuru (ör. MSI yayını) |
ARQ'da iki rol vardır:
| Rol | Ekranda | Anlamı |
|---|---|---|
| ISS | ISS — siz gönderiyorsunuz |
Gönderme sırası sizde. |
| IRS | IRS — karşı taraf gönderiyor |
Yazamazsınız; karşı tarafın OVER (+?) vermesini beklersiniz. |
Teleks alfabesinde Türkçe harf yoktur; cihaz İ, Ş, Ğ, Ü, Ö, Ç harflerini I, S, G, U, O, C olarak gönderir.
S-NBDP-01 · Teleks ARQ ve FEC
Amaç: ARQ ile bir gemiyle ve bir kıyı istasyonuyla bağlantı kurmak, sırayla yazışmak ve bağlantıyı kapatmak; FEC yayınını almak.
Ön koşul: eğitmen NBDP'yi açmış. Karşı geminin MMSI'sini biliyorsunuz.
Karşı taraf: Gemi ↔ Gemi ve Gemi ↔ Kıyı istasyonu (eğitmen).
Bölüm 1: gemiden gemiye ARQ
| Adım | Kim | Ne yapar | Ekranda ne görülür |
|---|---|---|---|
| 1 | GEMİ A | Call'u açar. Kip olarak ARQ seçilidir. | Call setup |
| 2 | GEMİ A | "Manual frequency" satırında Call code (MMSI) alanına karşı geminin MMSI'sini, kHz alanına eğitmenin verdiği çalışma frekansını yazar. | Altta (TX/RX … kHz) |
| 3 | GEMİ A | ✓ Call'a basar. | "ARQ çağrısı … kHz — fazlama, cevap bekleniyor…" |
| 4 | GEMİ B | Bir şey yapması gerekmez: cihazı çağrıyı kendiliğinden cevap koduyla cevaplar. | ARQ CALL FROM · "[Cevap kodu gönderildi: (MMSI) (ad) X]" · IRS — karşı taraf gönderiyor |
| 5 | GEMİ A | Bağlantının kurulduğunu görür. | ARQ CALL TO · Connected · "[Cevap kodu: (MMSI) (ad) X]" · ISS — siz gönderiyorsunuz |
| 6 | GEMİ A | Metni yazar, Enter'a (ya da Send'e) basar. | "… gönderiliyor" → "✓ teyit edildi" |
| 7 | GEMİ A | Over'a basarak sırayı verir. | +? [OVER] · IRS — karşı taraf gönderiyor |
| 8 | GEMİ B | Sıranın kendisine geçtiğini görür; cevabını yazar. | "+? [OVER] — gönderme sırası sizde" · ISS — siz gönderiyorsunuz |
| 9 | Biri | ✕ Break ile bağlantıyı kapatır. | "[KKKK] – bağlantı sonlandırılıyor" · karşı tarafta "(gemi) bağlantıyı sonlandırdı." |
| 2. adım | 6. adım | 8. adım |
|---|---|---|
 |
 |
 |
Yardımcı düğmeler:
| Düğme | Ne yapar |
|---|---|
| ⇨ DE | Kendi cevap kodunuzu, konumunuzu ve saati yazı alanına ekler. |
| ✲ WRU | Karşı istasyondan cevap kodunu ister ("who are you"). Yalnız sıra sizdeyken. |
| 🔔 Bell | Zil işareti gönderir. |
| Date & Time | Tarih, saat ve konumu yazı alanına ekler. |
Gönderdiğiniz ve aldığınız metinler Message → Sent items / Inbox altında saklanır.
Bölüm 2: kıyı istasyonuna ARQ
Aynı adımlar; Call code alanına kıyı istasyonunun MMSI'sini yazın (ör. İstanbul Radio 002711000). Kıyı istasyonu yayınınızı duyabiliyorsa çağrıyı kendiliğinden cevap koduyla cevaplar: "[Cevap kodu: 002711000 ISTANBUL RADIO]". Yazışmayı eğitmen sürdürür.
Cevap gelmezse 20 saniye sonra: "CEVAP YOK — … istasyonundan … kHz'de cevap alınamadı. Olası nedenler: istasyon menzil/yayılım dışında (bant, gündüz/gece), teleks kapalı ya da başka bir bağlantıda."
Bölüm 3: FEC yayını almak
Eğitmen kıyı istasyonu olarak FEC yayını yaptığında cihazınız FEC BROADCAST FROM (istasyon) ekranını kendiliğinden açar ve metni basar. Cevap verilmez. Metin Inbox'a da düşer.
Kendiniz FEC yayını yapmak için Call ekranında Broadcast FEC'i seçip ✓ Call'a basın; ekranda "[FEC yayını — alıcılardan teyit gelmez]" yazar.
Yazılacak metin
DE (cevap kodu) GOOD MORNING. ETA ISTANBUL 1400 UTC. PLEASE ADVISE ANCHORAGE POSITION. +?
Teleks yazışmasında kısaltmalar kullanılır: DE (… istasyonundan), RCVD (alındı), +? (sıra sizde), KKKK (bağlantıyı kapat).
Başarı kontrolü
- ARQ bağlantısı kuruldu; karşı tarafın cevap kodu göründü.
- Gönderilen satır "✓ teyit edildi" oldu.
- Sıra Over ile verildi ve cevap alındı.
- Bağlantı Break ile kapatıldı.
- Çağrı, eski NBDP tehlike frekanslarından birinde yapılmadı.
Puanlandığı Eylem Raporu kuralı
| Kural | Uyarı |
|---|---|
| Eski NBDP tehlike/emniyet frekansının kullanımı | ARQ çağrısı ya da FEC yayını şu frekanslardan birinde yapıldı: 2174.5 · 4177.5 · 6268.0 · 8376.5 · 12520.0 · 16695.0 kHz |
Bu frekanslar 2024'ten beri NBDP tehlike haberleşmesinde kullanılmıyor, ama rutin trafiğe de açık değildir. Rutin teleks için çalışma frekansı kullanılır.
Dikkat: Call ekranında "kHz" alanı 4177.5 ile açılır; bu, eski tehlike frekanslarından biridir. Frekansı değiştirmeden çağırırsanız raporda uyarı alırsınız.
Sık yapılan hatalar
- Frekansı değiştirmeden çağırmak. Varsayılan 4177.5 kHz eski tehlike frekansıdır.
- "ITU distress/safety channel" satırını seçmek. O satırdaki bütün frekanslar eski tehlike frekanslarıdır.
- Sıra karşıdayken yazmaya çalışmak. "Şu an karşı taraf gönderiyor (IRS)." Karşı tarafın Over vermesini bekleyin.
- Over vermeden cevap beklemek. Sıra sizde kaldıkça karşı taraf yazamaz.
- MMSI'yi eksik yazmak. "Hedef istasyonun 9 haneli MMSI numarasını girin."
- Tehlikede teleks kullanmaya çalışmak. Tehlike alarmı DSC, uydu terminali ya da EPIRB ile verilir.
Gerçek cihazdan farkı
- Simülatörde karşı gemi çağrıyı hangi frekansı dinlediğine bakılmaksızın cevaplar; Scan listesi bağlantıyı etkilemez.
- Ana ekrandaki DISTRESS düğmesi 3 saniye tutulunca "DISTRESS ALERT GÖNDERİLDİ!" yazar ama hiçbir yere alarm gitmez. 2024'ten beri teleksle tehlike alarmı verilmez; bu düğmeyi kullanmayın.
- Contacts ekranındaki gemiler örnek kayıtlardır; sınıftaki gemiler değildir.
- "Contacts", "Coast stations", "ITU intership channel" ve "ITU coast station channel" satırları frekansı değiştirmez; frekans "Manual frequency" satırından girilir.
Eğitmen için
NBDP'yi açmak
Teleks sekmesi → NBDP'yi aç. Durum NBDP (isteğe bağlı donanım): AÇIK olur ve "NBDP açıldı — kursiyerler teleksi kullanabilir" bildirimi çıkar. Ayar bütün sınıfa uygulanır.
- Kapalıyken öğrencilerin teleks cihazı bilgi notunu gösterir ve teleks trafiği iletilmez.
- Sunucu yeniden başlarsa ayar kapalıya döner.
Kıyı istasyonu olarak yazışmak
Seçili kıyı istasyonuna gelen ARQ çağrısı, istasyon yayını duyabiliyorsa cevap koduyla kendiliğinden cevaplanır; sekme açılır ve "Kıyı istasyonuna teleks bağlantısı" bildirimi çıkar.
| Parça | İşlevi |
|---|---|
| Durum satırı | ARQ bağlantısı: İstanbul Radio ⇄ (gemi) · (frekans) kHz · gemi gönderiyor (IRS) |
| Metin + Gönder | Sıra sizdeyken (ISS) metin gönderir. Sıra gemideyken: "Gemi gönderiyor — OVER (+?) bekleyin." |
| OVER (+?) | Sırayı gemiye verir. |
| KKKK | Bağlantıyı kapatır. |
| FEC yayın frekansı (kHz) + FEC yayını (MSI) | Metin alanındaki yazıyı herkese FEC ile yayınlar. Bağlantı gerekmez. |
Günlükte gördükleriniz:
| Satır | Anlamı |
|---|---|
(gemi) → İstanbul Radio ARQ bağlandı · … kHz · cevap kodu gönderildi |
Bağlantı kuruldu. Sinyal zayıfsa "(zayıf sinyal)" notu eklenir. |
… ARQ çağrısı … kHz — istasyon duyamadı (… DM); cevap verilmedi |
Gemi o frekansta istasyonun menzili dışında. |
… ARQ çağrısı — istasyon meşgul, cevap verilmedi |
Aynı anda tek bağlantı yürütebilirsiniz. |
(gemi): (metin) · ✓ gemi teyit etti |
Yazışma. |
TELEX ARQ_CALL (gemi) → (gemi) |
İki gemi arasındaki teleks trafiği (içerik gösterilmez). |
Ders akışı (30 dakika)
| Dakika | Müdahale | Hedef |
|---|---|---|
| 0 | Oturum Kaydı başlatın. NBDP'nin neden kapalı geldiğini anlatın; NBDP'yi aç. | Tüm sınıf |
| 3 | Çalışma frekansını verin. Varsayılan 4177.5 kHz'in neden kullanılmayacağını söyleyin. | Tüm sınıf |
| 5 | İkili gruplar gemiden gemiye ARQ kursun; birer mesaj alıp versinler; Break. | İkililer |
| 15 | Bir öğrenci kıyı istasyonunu çağırsın. Cevap yazın, OVER (+?) verin, sonunda KKKK. | Bir öğrenci |
| 22 | FEC yayını (MSI) ile kısa bir seyir uyarısı yayınlayın. Herkes aldı mı? | Tüm sınıf |
| 26 | Kaydı bitirin; Eylem Raporu'nda frekans kuralına bakın. NBDP'yi kapat. | — |
Gemileri birbirine ve seçtiğiniz kıyı istasyonuna yakın tutun: çağrı, o frekansta istasyon gemiyi duyamıyorsa cevaplanmaz.
Değerlendirme: "Eski NBDP tehlike/emniyet frekansının kullanımı" kuralı yalnız UYARI üretir. Doğru frekansta çalışan öğrencinin raporunda bu kuraldan satır çıkmaz.